AKTİVİTE BAZLI YÖNETİM
1990'larda geleneksel maliyet muhasebesi ve raporlama sistemlerinin yöneticilerin değişen iş ortamını yönetmek için gereksinim duyduğu net, kolay anlaşılır ve kesin bilgileri sunamamasından yola çıkarak geliştirilen AKTİVİTE BAZLI MALİYETLENDİRME hızla gelişerek günümüzün en modern yönetim araçlarından birisi durumuna gelmiştir.
Geleneksel maliyet muhasebesi ve raporlama sistemlerinin temel yapıları
- Yasal gereksinimleri karşılamak üzere düzenlenmiştir;
- Ürün ve hizmet maliyetlerini gereken kesinlikte raporlamaktan uzaktırlar;
- Yöneticilere günlük işleyişlerini iyileştirebilecekleri ve operasyonları kontrol altında yürütmeklerini sağlayacak bilgileri sunamamaktadırlar.
Geleneksel maliyet muhasebesi ve raporlama üretim ortamlarında "ürün" maliyetlerinin hesaplanmasında nispeten ("hizmet" işletmelerinde çeşitli hizmetlerin maliyetlerinin hesaplanmasına kıyasla) bir miktar fonksiyonalite sahibi olsalar da aşağıdaki şekilde belirtildiği gibi ürün maliyetlerindeki genel yönetim oranının giderek önemli oranda artmış olması, özellikle genel yönetim maliyetlerinin anlaşılması ve ürünlere dağıtılmasına yönelik zaaflarını daha da açık bir biçimde ortaya çıkarmıştır.
Mevcut maliyet ölçümlerimde
- Maliyet dağıtımı anlayışı "üretim ve ürün maliyeti odaklıdır"
- Özellikle üretim dışı (destek/genel giderler) "üretim hacmi" gibi genel maliyet sürücüleri ile dağıtılır ve ürün bazında karlılık ölçümünü saptırırlar
- Ürünün ya da hizmetin kaynakları ne ölçüde tükettiğini belirlemek, operasyonları yönetmek mümkün değildir
- Maliyetler "Sabit/Değişken" olarak sınıflandırılır, tüm ürünlere dağıtılır, kullanılmayan kapasite maliyeti gizli kalır.
Aktivite Bazlı Maliyetlendirme sisteminin hedefi geleneksel mali raporlamayı yöneticilerin anlayabileceği "işler" (aktiviteler) bazında rakamlara dönüştürmektir. Geleneksel mali raporlardaki tüm maliyetler yeniden düzenlenerek aktiviteler bazında maliyetler düzeninde raporlanırlar:
Böylelikle yöneticiler almış veya alacakları kararların maliyetler üzerindeki etkilerini anlayabilecek araçlara sahip olurlar.
Aktivite maliyetlerinin belirlenmesi ürünlerin, hizmetlerin, müşterilerin karlılıklarının da bulunabilmesine imkan tanır.
Aktivite Bazlı Maliyetlendirme sisteminde maliyetler geleneksel sistemlerde olduğu gibi doğrudan ürünlerde dağıtılmazlar, maliyetleri yaratan (kaynakları tüketen) işler (aktiviteler) ile ilişkilendirilerek öncelikle ilgili aktivitelere dağıtılırlar. Aşağıda basitçe gösterilen dağıtım mantığının gerçek hayattaki uygulamasında aktiviteler "ön saf" "destek" gibi farklı gruplara da ayırılarak aktiviteler arası ilişkiler de dikkate alınarak karmaşık maliyet ilişkileri netleştirilir.
Aktivite Bazlı Maliyetlendirme teknikleri aşağıdaki çalışmalar için en önemli girdilerin başında gelir:
